Trump, ABD ile İran’ın çatışmayı bitirmek için görüştüğünü söylerken Pentagon’un resmi veri tabanında ölü sayısı 18’den 14’e, yaralı sayısı 482’den 420’ye indi. 37 milyar doları aştığı belirtilen savaş maliyeti ve petrol fiyatları yeniden gündemde.
ABD Başkanı Donald Trump, 24 Temmuz akşamı Washington ile Tahran arasında çatışmayı sona erdirmeye yönelik görüşmeler yürütüldüğünü açıkladı. Trump, İran’ın önceki temaslara kıyasla daha ciddi davrandığını ancak anlaşmaya varılacağının henüz söylenemeyeceğini belirtti.
Diplomasi mesajı, ABD’nin İran’a yönelik hava saldırılarını ve İran’ın bölgedeki Amerikan üslerine karşı operasyonlarını sürdürdüğü bir dönemde geldi. Yaklaşık beş aydır devam eden savaşın ABD bütçesine maliyetinin 37 milyar doları aştığı belirtilirken, Pentagon’un can kaybı kayıtlarında ortaya çıkan ani değişiklik Washington’da yeni bir tartışma başlattı.
Can kaybı dört kişi azaldı
Pentagon’un kamuya açık Savunma Kayıpları Analiz Sistemi’nde İran savaşında hayatını kaybeden Amerikan askerlerinin sayısı perşembe günü 18’den 14’e düşürüldü. Aynı gün yaralı asker sayısı da 482’den 420’ye indirildi.
Değişiklik, çatışmaların yeniden yoğunlaştığı dönemde Ürdün ve Irak’ta hayatını kaybeden dört askerin kayıtlardan çıkarılması anlamına geldi. İsimleri listeden düşen askerler Angel Rampersad, Isabella Gonzales, Tyler Feehan ve Michael Emmanuel Swinton oldu.
Veri tabanındaki rakamlar cuma akşamına kadar düzeltilmedi. Trump’ın hafta içinde yaptığı bir paylaşımda ise İran savaşında 18 Amerikan askerinin öldüğünü belirtmesi, Beyaz Saray’ın kullandığı sayı ile Pentagon’un güncel kaydı arasında da fark oluşturdu.
Pentagon teknik soruna işaret etti
Pentagon Sözcü Vekili Joel Valdez, Savunma Kayıpları Analiz Sistemi’nde geçici veri kesintileri yaşandığını bildirdi. Valdez, teknik sorunların askeri kuvvetlerle koordinasyon içinde giderilmeye çalışıldığını açıkladı.
Pentagon, sayıların nasıl değiştiği ve neden bir günden uzun süredir düzeltilmediği konusunda ayrıntılı bilgi vermedi. Savunma Kayıpları Analiz Sistemi, askeri birimlerden gönderilen kayıtlarla hazırlanıyor ve ABD yönetiminin savaşlarda ölen askerler için kullandığı resmî kamu kaydı niteliğini taşıyor.
Kayıtlar Pentagon’un daha önce yaptığı açıklamalarla da uyuşmadı. Pentagon Sözcüsü Sean Parnell, günlük çatışmaların yeniden başladığı 7 Temmuz’dan bu yana yaklaşık 100 Amerikan askerinin daha yaralandığını söylemişti. Veri tabanında bu artışı yansıtan bir güncelleme görülmedi.
Savaşın adı yetki tartışması yarattı
Rakamların eksik kalıp kalmadığına ilişkin tartışmanın merkezinde, ABD yönetiminin askeri operasyonları hangi isim altında sınıflandırdığı bulunuyor. Trump, 1 Mayıs’ta Kongre’ye gönderdiği mektupta İran savaşının resmî adı olarak kullanılan Operation Epic Fury’nin sona erdirildiğini bildirmişti.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da 5 Mayıs’ta operasyonun tamamlandığını söylemişti. Buna karşın ateşkesin bozulmasının ardından 6 Temmuz’da başlayan ve neredeyse her gece devam eden hava saldırıları yeni bir askerî harekât adı altında ilan edilmedi.
ABD’li bir yetkili, mayıs sonrasındaki İran saldırılarının “denizaşırı operasyonlar” olarak adlandırıldığını belirtti. Savaşın farklı dönemlerinin ayrı operasyonlar gibi kaydedilmesi, son haftalardaki ölü ve yaralıların farklı bir kategoriye aktarılmış olabileceği sorusunu gündeme getirdi.
Kongre 60 günlük sınırı sorguluyor
Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi Üyesi Thomas Massie, Pentagon’un kısa süreli ateşkesle ayrılan iki farklı İran savaşı varmış gibi davrandığını savundu. Massie, operasyonların yeniden adlandırılmasının Kongre onayı olmadan yürütülen askerî harekâtlar için geçerli 60 günlük süreyi aşmaya yönelik olabileceğini öne sürdü.
ABD Savaş Yetkileri Yasası, başkanın Kongre yetkisi olmadan başlattığı askerî operasyonları belirli bir süre içinde sona erdirmesini veya yasama organından onay almasını öngörüyor. Operation Epic Fury’nin mayısta sona erdirilmiş gösterilmesi, temmuzdaki saldırılar için sürenin yeniden başlatılıp başlatılmadığı tartışmasını doğurdu.
Senato Silahlı Hizmetler Komitesi’nin Demokrat üyeleri, Savunma Bakanı Pete Hegseth’ten savaşın başlangıcından bu yana hayatını kaybeden ve yaralanan bütün askerler için eksiksiz kayıt istedi. New York Valisi Kathy Hochul da New Yorklu asker Angel Rampersad’ın adının veri tabanından çıkarılmasına tepki gösterdi.
Çin ve Pakistan masayı zorluyor
Pentagon kayıtlarına ilişkin tartışma büyürken Çin’in girişimiyle yeni bir diplomasi kanalı açıldı. Pakistan, ABD ile İran arasındaki görüşmelerin yeniden başlaması için taraflarla temas kurdu.
İran İçişleri Bakanı İskender Mumini’nin 10 gün içinde iki kez İslamabad’a giderek Pakistanlı sivil ve askerî yetkililerle görüştüğü belirtildi. Pakistan yönetimi, müzakerelerin başlaması için İran’ın Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerine yönelik saldırıları durdurması gerektiği mesajını Tahran’a iletti.
Çin’in girişimdeki rolünde enerji güvenliği ve ticaret yolları belirleyici oldu. İran’ın en büyük ticaret ortaklarından ve petrol alıcılarından biri olan Çin, Hürmüz Boğazı ile Kızıldeniz’deki taşımacılık kesintilerinin sona ermesini istiyor.
Trump, İran’ın görüşmelerde daha önce görülenden ciddi davrandığını söylese de bir anlaşmanın yakın olduğuna ilişkin güvence vermedi. Tarafların haziranda imzaladığı mutabakat 60 günlük bir müzakere dönemi başlatmış, ancak ateşkesin temmuz başında bozulmasıyla karşılıklı saldırılar yeniden yoğunlaşmıştı.
Petrol 100 doların altına indi
Çin ve Pakistan’ın yeni müzakere girişimine ilişkin haberler petrol piyasasında savaş primini aşağı çekti. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3,88 gerileyerek 96,78 dolara indi. ABD tipi ham petrol yüzde 3,12 düşüşle 89,31 dolardan işlem gördü.
Günlük düşüşe rağmen Brent petrol haftayı yaklaşık yüzde 10, ABD tipi ham petrol ise yüzde 8,27 yükselişle tamamladı. Haftalık artış, Hürmüz Boğazı’ndaki sınırlı geçişler, Kızıldeniz’de petrol tankerlerine yönelik saldırılar ve bölgesel üretim kesintilerinden kaynaklandı.
Piyasalar gelecek günlerde Pentagon’un resmî can kaybı kayıtlarını düzeltip düzeltmeyeceğini, Kongre’nin savaş yetkileri konusunda atacağı adımları ve ABD-İran görüşmeleri için somut bir takvim açıklanıp açıklanmayacağını izleyecek. Hürmüz Boğazı ve Babülmendep’teki gemi geçişleri petrol fiyatlarının ana risk başlığı olmayı sürdürecek.
